दामोदर अर्याल
(लेखक एमाले भेरी अञ्चल कमिटी सदस्य हुन्)
कसैलाई शंका नभएको तथ्य के हो भने कमरेड घनश्याम भुसाल नेकपा एमालेका बौद्धिक, अध्ययनशील र प्रखर अभिव्यक्ति क्षमता (लेख्ने र बोल्ने) भएको युवा नेता हुनुहुन्छ । उहाँले केही दिनअघि मात्रै नेपाल किन बनेन, कसले बनाउने ? शीर्षकमा बहस प्रारम्भ गर्नुभएको छ । यसका लागि उहाँ धन्यवादको पात्र हुनुहुन्छ । राष्ट्रको निर्माण बहसविना सम्भव हुँदैन । तर, यो बहसको प्रारम्भ राष्ट्र निर्माणका सन्दर्भमा एउटा निष्कर्ष निकाल्ने नियत साथ हँदै छ कि एमालेभित्र निरन्तर स्थायी प्रतिपक्ष बनिरहने चाहनातर्फको अर्को एउटा इँटा थपिएको हो ? यो त भविष्यले नै बताउला । तर, बहस सान्दर्भिक छ भन्ने कुरामा भने शंका छैन, त्यो पनि नवौं महाधिवेशनको यो सन्निकट अवस्थामा ।
बहसको पहिलो प्रसंग छ, किन बनेन नेपाल ? उहाँले नेपालको इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विकासका लागि भएका प्रयत्न र नियतका बारेमा छोटो चर्चा गर्दै निष्कर्षमा लेख्नुभएको छ, नेपाल बनाउने पार्टी बनिसकेको छैन, त्यसैले यो बनेन । त्यति मात्र होइन, हाल क्रियाशील लोकतान्त्रिक पार्टीहरू र यसका नेता कार्यकर्ताहरू श्रम र स्रोतमा नियन्त्रण गरी सार्वजनिक साधनस्रोतमा कब्जा जमाउँछन्, नेता, प्रशासन, पुलिस, ठेकेदार तस्करहरूका बीचमा गठबन्धन छ, ठेकेदारहरू मिल्दा पार्टी मिल्ने, उनीहरू फुट्दा पार्टीहरूबीच सैद्धान्तिक विवाद देखिने, खासखास नगर र भन्सार नाकाहरू भएका जिल्ला र स्थानीय तहमा विभिन्न पार्टीका नेताहरूका बीचमा सिन्डिकेटको स्थापना, संसदीय निर्वाचनमा उम्मेदवारी छनोटमा दलालहरूको प्रभाव छ । उहाँले लेख्नुभएको छ, कर्मचारी तथा पुलिसको सरुवा, खानी खोला, वन, जंगल, जडीबुटी र स्थानीय साधनस्रोतको ठेक्का, भन्सार तस्करी, राजस्व छली, अदालत र न्यायिक निकायमा बिचौलिया, बंक घोटाला, सार्वजनिक जमिनको दर्ता, हप्तावाल, नेटवर्क व्यापारजस्ता गतिविधिले ती नेता कार्यकर्ताहरूको जीवन चल्न थालेको छ । अझ थप्दै लेख्नुहुन्छ, यसरी राजनीतिक पार्टीहरू परजीवी नेतृत्वको जकडमा पर्दै गएका छन् । यो परजीवी वर्गले राज्य र सार्वजनिक संस्थालाई नियन्त्रित गर्दै छ । जसले गर्दा सुशासन र विकास प्रत्यक्ष रूपले प्रभावित हँदै छ । अन्तिममा कमरेड भुसालको निष्कर्ष के हो भने नेपाल बनाउने पार्टी बनिसकेको छैन । अर्थात् अर्को पार्टीको आवश्यकता उहाँ देख्नुहुन्छ ।
माथि उल्लेख गरिएका आरोपहरू साँच्चै सही हुन भने नेपालका सबै लोकतान्त्रिक दललाई विघठन गदिए हुन्छ । तर, यो सत्य होइन । नेकपा एमालेकै कुरा गर्ने हो भने केही शीर्षस्थ नेताहरूबाहेक पोलिटब्युरोकै सदस्यहरू अहिले पनि सार्वजनिक यातायातमा यात्रा गरिरहेका भेटिन्छन् । पार्टीका कैयौं केन्द्रीय सदस्य अझै पनि अरूको घरमा बहाल तिरेर कष्टकर जीवन बिताइरहेका पाउँछौं । नेकपा एमालेका कैयौं पूर्वसांसद खेतीपाती गरेर जीवन बिताइरहनु भएको छ । जिल्ला अध्यक्ष वा सचिवहरू गम्भीर प्रकारका रोग लाग्दा कार्यकर्तासँग चन्दा उठाएर औषधि गरिरहेको थुप्रै दृष्टान्तहरू प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । एमाले नेता कमरेड भुसाललाई जानकारी गराऊँ, नेकपा एमालेका भूगोलका संगठनहरूमा क्रियाशील रहनुभएका करिब ९० प्रतिशत नेता कार्यकर्ता आफ्नै कमाइले राजनीतिमा सक्रिय हुनुहुन्छ ।
राजधानी केन्द्रित नेता कार्यकर्तामध्येको एउटा सानो हिस्सा कमरेड भुसालले भन्नुभएजस्तै सरुवा बढुवामा जीवन बिताइरहेका हुनसक्छन् । तर, सिंगो पार्टी र यसका नेता कार्यकर्ताहरू राज्यको साधनस्रोतलाई दोहन गरेर परजीवीको जीवन बिताइरहेका छन् भन्ने जस्ता आरोप कदापि स्वीकार गर्न सकिँदैन । किनकि यो तथ्य होइन ।
राणाशासन, पञ्चायती शासन र राजतन्त्रका विरुद्धमा जीवन मरणको लडाइँ लडेर आएका लोकतान्त्रिक पार्टी र यसका नेता कार्यकर्तालाई यति गम्भीर आरोप लगाइसकेपछि आपूm नेकपा एमालेको केन्द्रीय सदस्य भएको तर्फ झल्यास्स हुनुभए जस्तो छ र लेख्नुहुन्छ, नेकपा एमालेले नेपाल बनाउने कामको नेतृत्व लिन सक्छ । तर, यसका पूर्वसर्तहरू छन् । के हुन् ती सर्त ? पार्टीका सम्पूर्ण सदस्यहरूले निम्नअनुसार शपथ गर्नुपर्छ । (१) आफै कमाएर बाँच्नेछु (२) कमाएको हरेक पैसाको कानुनअनुसार कर तिर्नेछु (३) आपूmले तिरेको कर राज्यले समाजका गरिब तथा निमुखाको सामाजिक सुरक्षाका लागि प्रयोग गरिरहेको छ कि छैन भन्ने कुरामा सधैं सचेत रहनेछु । कमरेड भुसालको प्रेस्क्रिप्सनमा आएको यो तीन बँदे शपथ एमालेका सदस्यले लिँदा कसैलाई केही आपत्ति छैन । तर, शपथ नै नलिइकन पनि एमाले सदस्यले यसको पालना गरेका छन् भने लिन आवश्यक पनि भएन । तर, एमाले सदस्यले यो ३ बँदे शपथ नलिएबापत नेपाल गरिब भएको भने होइन । किनकि, अगाडि नै उल्लेख गरियो, नेकपा एमालेका करिब ९० प्रतिशत कार्यकर्ता खेतीपाती, व्यवसाय, जागिर खाएर नै पार्टीका काम गरिरहेका छन् । र, उनीहरूलाई राज्यद्वारा लिइने प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष कर एमाले भएबापत छुट छैन । जहाँसम्म तेस्रो बँदाको प्रश्न हो, राजनीति भनेको नै लोक कल्याणकारी समृद्ध र समतामूलक राष्ट्र निर्माण गर्ने अभियान हो, जुन अभियानमा एमाले कार्यकर्ता लागिरहेकै छन् ।
पार्टीलाई गम्भीर आरोप लगाइसकेपछि उहाँको ध्यान एमाले जनसंगठनतर्फ मोडिएको पाउँछौं ।
अनेरास्ववियुतर्फ इगिंत गर्दै उहाँ लेख्नुहुन्छ, नपढ्ने, क्याम्पस प्रशासनसँग मिलेर भ्रष्टाचार गर्ने, नक्कली भर्ना गरेर चुनाव जित्ने, गुन्डागर्दीमा लाग्ने । युवा संघ पनि बाँकी रहेन र सल्लाह दिनुहुन्छ, भन्सार, ठेक्का, नेता र अपराधीका पछाडि नलागी निरक्षता उन्मूलन, जातीय र लैंगिक विभेदविरुद्ध अभियान चलाउन । त्यस्तै, सल्लाह महिला संघ, शिक्षक संगठन, कर्मचारी संगठन बुद्धिजीवी संगठनहरूले पनि पाएका छन् ।
सारतः उहाँको नेपाल निर्माण गर्ने उद्देश्य पवित्र छ । देश गरिब भएकामा चिन्तित पनि हुनुहुन्छ । तर, उद्देश्य र चिन्ताहरू नकारात्मक भावका साथ आएका छन् । नकारात्मक सोचले पार्टी र राष्ट्रको विकास हँदैन । उहाँको लेखमा कतै–कतै नेकपा एमालेभित्र स्थायी प्रतिपक्ष भइरहने लालशा पनि लुकेको देखिन्छ ।
देशको विकास कसरी हुन्छ ? वास्तवमा देशको विकास प्रणालीको विकासमा नै निहित हुन्छ । राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक प्रणालीको स्थापना र यसको निरन्तर विकासले नै राष्ट्रको निर्माण हुने हो ।
कस्तो मोडलको प्रणाली ? बरु यसका सन्दर्भमा बहस केन्द्रित गर्न कमरेड भुसाललाई सल्लाह दिन चाहन्छु । नवौं महाधिवेशन आइसक्यो, हतारमा केही न केही फरक मत जाहेर गर्नैपर्छ भन्ने ध्येयका साथ सम्पूर्ण लोकतान्त्रिक पार्टी र आफ्नै पार्टीलाई समेत खुइल्याएर आफै नांगो हुने प्रकारको बहसले परिणाम ल्याउँदैन । आपूबाहेक सबै बेठीक भन्ने सोच लोकतान्त्रिक होइन । जहाँसम्म प्रणालीको मोडलको कुरा हो, समाज विकासको विभिन्न चरणमध्ये हाम्रो समाज कुन चरणमा छ भन्ने निक्र्योलपश्चात् नै त्यो तय हुन्छ । हामी सबैलाई थाहा छ, नेपाली सामन्तवादको नाइके संस्था राजतन्त्र फालेको करिब सात वर्ष पुग्दै छ । त्यसका समर्थकहरू अवशेषका रूपमा हाम्रो समाजमा अझै विद्यमान छन् । हालैको संविधानसभाको निर्वाचनमा राप्रपा नेपालले प्राप्त गरेको मत यसको उदाहरण हो । सामाजिक रूपमा रहेको सामान्तवादी सोचको अवशेषलाई लोकतान्त्रिकज्यव्यवस्थाले मात्र समाप्त पार्न सक्छ । त्यसबाहेक करिब ६० प्रतिशत नेपाली जनता निर्वाहमुखी पछौटे कृषि पेसामा जीवनमा बिताइरहेका छन् । कृषिक्षेत्र अझै व्यावसायिक हुन सकेको छैन । अर्थात् नेपाली अर्थतन्त्रको मुख्य हिस्सा अझै सामन्तवादी उत्पादन प्रणालीको चपेटामा छ । उद्योगधन्दा र कलकारखाना पर्याप्त बन्न सकेका छैनन् । जति छन् प्रायः जीर्ण र रुग्ण अवस्थामा बाँचिरहेका छन् । यसरी हेर्दा हाम्रो सामाजिक चेतनाको स्तरमा र उत्पादन पद्धतिमा समेत सामन्तवादको अवशेष पर्याप्त र सक्रिय अवस्थामा देखिन्छ । माक्र्सवादी विचारअनुसार सामन्तवादको अवशेषलाई पुँजीवादको स्थापना र विकासले मात्र अन्त्य गर्ने हो । तसर्थ राजनीतिक क्षेत्रमा लोकतन्त्र र वस्तु वा सेवाको उत्पादनको क्षेत्रमा व्यापक औद्योगिक पँजीवादको स्थापना आजको आवश्यकता हो ।
जहाँसम्म पार्टी, राज्य र समाजमा देखिएका भ्रष्टाचार र अनियमिताको सबाल छ, त्यो पनि विधिपूर्वक यसमा काम गर्ने संस्थालाई बलियो बनाएर मात्र गर्न सकिन्छ । पार्टीका नेता, कार्यकर्ता र राज्यका विभिन्न निकायमा काम गर्ने व्यक्तिलाई सरापेर भ्रष्टाचार कम हुँदैन । शपथ खाएर पनि समस्या समाधान हुने होइन । विधि र कानुनले यसमा कमी ल्याउन सकिन्छ । अन्त्यमा कमरेड घनश्याम भुसालको नेपाल किन बनेर र कसले बनाउने ? भन्ने सम्बन्धमा व्यक्त गर्नुभएको चिन्ताको समर्थन गर्दै यसका लागि ज–जसलाई दोषारोपण गर्नुभएको छ । र, जुन विधि अवलम्बनको प्रेस्क्रिप्सन भएको छ, त्योचाँहि स्वीकार गर्न सकिँदैन ।
(लेखक एमाले भेरी अञ्चल कमिटी सदस्य हुन्)
(लेखक एमाले भेरी अञ्चल कमिटी सदस्य हुन्)
कसैलाई शंका नभएको तथ्य के हो भने कमरेड घनश्याम भुसाल नेकपा एमालेका बौद्धिक, अध्ययनशील र प्रखर अभिव्यक्ति क्षमता (लेख्ने र बोल्ने) भएको युवा नेता हुनुहुन्छ । उहाँले केही दिनअघि मात्रै नेपाल किन बनेन, कसले बनाउने ? शीर्षकमा बहस प्रारम्भ गर्नुभएको छ । यसका लागि उहाँ धन्यवादको पात्र हुनुहुन्छ । राष्ट्रको निर्माण बहसविना सम्भव हुँदैन । तर, यो बहसको प्रारम्भ राष्ट्र निर्माणका सन्दर्भमा एउटा निष्कर्ष निकाल्ने नियत साथ हँदै छ कि एमालेभित्र निरन्तर स्थायी प्रतिपक्ष बनिरहने चाहनातर्फको अर्को एउटा इँटा थपिएको हो ? यो त भविष्यले नै बताउला । तर, बहस सान्दर्भिक छ भन्ने कुरामा भने शंका छैन, त्यो पनि नवौं महाधिवेशनको यो सन्निकट अवस्थामा ।
बहसको पहिलो प्रसंग छ, किन बनेन नेपाल ? उहाँले नेपालको इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विकासका लागि भएका प्रयत्न र नियतका बारेमा छोटो चर्चा गर्दै निष्कर्षमा लेख्नुभएको छ, नेपाल बनाउने पार्टी बनिसकेको छैन, त्यसैले यो बनेन । त्यति मात्र होइन, हाल क्रियाशील लोकतान्त्रिक पार्टीहरू र यसका नेता कार्यकर्ताहरू श्रम र स्रोतमा नियन्त्रण गरी सार्वजनिक साधनस्रोतमा कब्जा जमाउँछन्, नेता, प्रशासन, पुलिस, ठेकेदार तस्करहरूका बीचमा गठबन्धन छ, ठेकेदारहरू मिल्दा पार्टी मिल्ने, उनीहरू फुट्दा पार्टीहरूबीच सैद्धान्तिक विवाद देखिने, खासखास नगर र भन्सार नाकाहरू भएका जिल्ला र स्थानीय तहमा विभिन्न पार्टीका नेताहरूका बीचमा सिन्डिकेटको स्थापना, संसदीय निर्वाचनमा उम्मेदवारी छनोटमा दलालहरूको प्रभाव छ । उहाँले लेख्नुभएको छ, कर्मचारी तथा पुलिसको सरुवा, खानी खोला, वन, जंगल, जडीबुटी र स्थानीय साधनस्रोतको ठेक्का, भन्सार तस्करी, राजस्व छली, अदालत र न्यायिक निकायमा बिचौलिया, बंक घोटाला, सार्वजनिक जमिनको दर्ता, हप्तावाल, नेटवर्क व्यापारजस्ता गतिविधिले ती नेता कार्यकर्ताहरूको जीवन चल्न थालेको छ । अझ थप्दै लेख्नुहुन्छ, यसरी राजनीतिक पार्टीहरू परजीवी नेतृत्वको जकडमा पर्दै गएका छन् । यो परजीवी वर्गले राज्य र सार्वजनिक संस्थालाई नियन्त्रित गर्दै छ । जसले गर्दा सुशासन र विकास प्रत्यक्ष रूपले प्रभावित हँदै छ । अन्तिममा कमरेड भुसालको निष्कर्ष के हो भने नेपाल बनाउने पार्टी बनिसकेको छैन । अर्थात् अर्को पार्टीको आवश्यकता उहाँ देख्नुहुन्छ ।
माथि उल्लेख गरिएका आरोपहरू साँच्चै सही हुन भने नेपालका सबै लोकतान्त्रिक दललाई विघठन गदिए हुन्छ । तर, यो सत्य होइन । नेकपा एमालेकै कुरा गर्ने हो भने केही शीर्षस्थ नेताहरूबाहेक पोलिटब्युरोकै सदस्यहरू अहिले पनि सार्वजनिक यातायातमा यात्रा गरिरहेका भेटिन्छन् । पार्टीका कैयौं केन्द्रीय सदस्य अझै पनि अरूको घरमा बहाल तिरेर कष्टकर जीवन बिताइरहेका पाउँछौं । नेकपा एमालेका कैयौं पूर्वसांसद खेतीपाती गरेर जीवन बिताइरहनु भएको छ । जिल्ला अध्यक्ष वा सचिवहरू गम्भीर प्रकारका रोग लाग्दा कार्यकर्तासँग चन्दा उठाएर औषधि गरिरहेको थुप्रै दृष्टान्तहरू प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । एमाले नेता कमरेड भुसाललाई जानकारी गराऊँ, नेकपा एमालेका भूगोलका संगठनहरूमा क्रियाशील रहनुभएका करिब ९० प्रतिशत नेता कार्यकर्ता आफ्नै कमाइले राजनीतिमा सक्रिय हुनुहुन्छ ।
राजधानी केन्द्रित नेता कार्यकर्तामध्येको एउटा सानो हिस्सा कमरेड भुसालले भन्नुभएजस्तै सरुवा बढुवामा जीवन बिताइरहेका हुनसक्छन् । तर, सिंगो पार्टी र यसका नेता कार्यकर्ताहरू राज्यको साधनस्रोतलाई दोहन गरेर परजीवीको जीवन बिताइरहेका छन् भन्ने जस्ता आरोप कदापि स्वीकार गर्न सकिँदैन । किनकि यो तथ्य होइन ।
राणाशासन, पञ्चायती शासन र राजतन्त्रका विरुद्धमा जीवन मरणको लडाइँ लडेर आएका लोकतान्त्रिक पार्टी र यसका नेता कार्यकर्तालाई यति गम्भीर आरोप लगाइसकेपछि आपूm नेकपा एमालेको केन्द्रीय सदस्य भएको तर्फ झल्यास्स हुनुभए जस्तो छ र लेख्नुहुन्छ, नेकपा एमालेले नेपाल बनाउने कामको नेतृत्व लिन सक्छ । तर, यसका पूर्वसर्तहरू छन् । के हुन् ती सर्त ? पार्टीका सम्पूर्ण सदस्यहरूले निम्नअनुसार शपथ गर्नुपर्छ । (१) आफै कमाएर बाँच्नेछु (२) कमाएको हरेक पैसाको कानुनअनुसार कर तिर्नेछु (३) आपूmले तिरेको कर राज्यले समाजका गरिब तथा निमुखाको सामाजिक सुरक्षाका लागि प्रयोग गरिरहेको छ कि छैन भन्ने कुरामा सधैं सचेत रहनेछु । कमरेड भुसालको प्रेस्क्रिप्सनमा आएको यो तीन बँदे शपथ एमालेका सदस्यले लिँदा कसैलाई केही आपत्ति छैन । तर, शपथ नै नलिइकन पनि एमाले सदस्यले यसको पालना गरेका छन् भने लिन आवश्यक पनि भएन । तर, एमाले सदस्यले यो ३ बँदे शपथ नलिएबापत नेपाल गरिब भएको भने होइन । किनकि, अगाडि नै उल्लेख गरियो, नेकपा एमालेका करिब ९० प्रतिशत कार्यकर्ता खेतीपाती, व्यवसाय, जागिर खाएर नै पार्टीका काम गरिरहेका छन् । र, उनीहरूलाई राज्यद्वारा लिइने प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष कर एमाले भएबापत छुट छैन । जहाँसम्म तेस्रो बँदाको प्रश्न हो, राजनीति भनेको नै लोक कल्याणकारी समृद्ध र समतामूलक राष्ट्र निर्माण गर्ने अभियान हो, जुन अभियानमा एमाले कार्यकर्ता लागिरहेकै छन् ।
पार्टीलाई गम्भीर आरोप लगाइसकेपछि उहाँको ध्यान एमाले जनसंगठनतर्फ मोडिएको पाउँछौं ।
अनेरास्ववियुतर्फ इगिंत गर्दै उहाँ लेख्नुहुन्छ, नपढ्ने, क्याम्पस प्रशासनसँग मिलेर भ्रष्टाचार गर्ने, नक्कली भर्ना गरेर चुनाव जित्ने, गुन्डागर्दीमा लाग्ने । युवा संघ पनि बाँकी रहेन र सल्लाह दिनुहुन्छ, भन्सार, ठेक्का, नेता र अपराधीका पछाडि नलागी निरक्षता उन्मूलन, जातीय र लैंगिक विभेदविरुद्ध अभियान चलाउन । त्यस्तै, सल्लाह महिला संघ, शिक्षक संगठन, कर्मचारी संगठन बुद्धिजीवी संगठनहरूले पनि पाएका छन् ।
सारतः उहाँको नेपाल निर्माण गर्ने उद्देश्य पवित्र छ । देश गरिब भएकामा चिन्तित पनि हुनुहुन्छ । तर, उद्देश्य र चिन्ताहरू नकारात्मक भावका साथ आएका छन् । नकारात्मक सोचले पार्टी र राष्ट्रको विकास हँदैन । उहाँको लेखमा कतै–कतै नेकपा एमालेभित्र स्थायी प्रतिपक्ष भइरहने लालशा पनि लुकेको देखिन्छ ।
देशको विकास कसरी हुन्छ ? वास्तवमा देशको विकास प्रणालीको विकासमा नै निहित हुन्छ । राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक प्रणालीको स्थापना र यसको निरन्तर विकासले नै राष्ट्रको निर्माण हुने हो ।
कस्तो मोडलको प्रणाली ? बरु यसका सन्दर्भमा बहस केन्द्रित गर्न कमरेड भुसाललाई सल्लाह दिन चाहन्छु । नवौं महाधिवेशन आइसक्यो, हतारमा केही न केही फरक मत जाहेर गर्नैपर्छ भन्ने ध्येयका साथ सम्पूर्ण लोकतान्त्रिक पार्टी र आफ्नै पार्टीलाई समेत खुइल्याएर आफै नांगो हुने प्रकारको बहसले परिणाम ल्याउँदैन । आपूबाहेक सबै बेठीक भन्ने सोच लोकतान्त्रिक होइन । जहाँसम्म प्रणालीको मोडलको कुरा हो, समाज विकासको विभिन्न चरणमध्ये हाम्रो समाज कुन चरणमा छ भन्ने निक्र्योलपश्चात् नै त्यो तय हुन्छ । हामी सबैलाई थाहा छ, नेपाली सामन्तवादको नाइके संस्था राजतन्त्र फालेको करिब सात वर्ष पुग्दै छ । त्यसका समर्थकहरू अवशेषका रूपमा हाम्रो समाजमा अझै विद्यमान छन् । हालैको संविधानसभाको निर्वाचनमा राप्रपा नेपालले प्राप्त गरेको मत यसको उदाहरण हो । सामाजिक रूपमा रहेको सामान्तवादी सोचको अवशेषलाई लोकतान्त्रिकज्यव्यवस्थाले मात्र समाप्त पार्न सक्छ । त्यसबाहेक करिब ६० प्रतिशत नेपाली जनता निर्वाहमुखी पछौटे कृषि पेसामा जीवनमा बिताइरहेका छन् । कृषिक्षेत्र अझै व्यावसायिक हुन सकेको छैन । अर्थात् नेपाली अर्थतन्त्रको मुख्य हिस्सा अझै सामन्तवादी उत्पादन प्रणालीको चपेटामा छ । उद्योगधन्दा र कलकारखाना पर्याप्त बन्न सकेका छैनन् । जति छन् प्रायः जीर्ण र रुग्ण अवस्थामा बाँचिरहेका छन् । यसरी हेर्दा हाम्रो सामाजिक चेतनाको स्तरमा र उत्पादन पद्धतिमा समेत सामन्तवादको अवशेष पर्याप्त र सक्रिय अवस्थामा देखिन्छ । माक्र्सवादी विचारअनुसार सामन्तवादको अवशेषलाई पुँजीवादको स्थापना र विकासले मात्र अन्त्य गर्ने हो । तसर्थ राजनीतिक क्षेत्रमा लोकतन्त्र र वस्तु वा सेवाको उत्पादनको क्षेत्रमा व्यापक औद्योगिक पँजीवादको स्थापना आजको आवश्यकता हो ।
जहाँसम्म पार्टी, राज्य र समाजमा देखिएका भ्रष्टाचार र अनियमिताको सबाल छ, त्यो पनि विधिपूर्वक यसमा काम गर्ने संस्थालाई बलियो बनाएर मात्र गर्न सकिन्छ । पार्टीका नेता, कार्यकर्ता र राज्यका विभिन्न निकायमा काम गर्ने व्यक्तिलाई सरापेर भ्रष्टाचार कम हुँदैन । शपथ खाएर पनि समस्या समाधान हुने होइन । विधि र कानुनले यसमा कमी ल्याउन सकिन्छ । अन्त्यमा कमरेड घनश्याम भुसालको नेपाल किन बनेर र कसले बनाउने ? भन्ने सम्बन्धमा व्यक्त गर्नुभएको चिन्ताको समर्थन गर्दै यसका लागि ज–जसलाई दोषारोपण गर्नुभएको छ । र, जुन विधि अवलम्बनको प्रेस्क्रिप्सन भएको छ, त्योचाँहि स्वीकार गर्न सकिँदैन ।
(लेखक एमाले भेरी अञ्चल कमिटी सदस्य हुन्)
No comments:
Post a Comment